Kitaplardaki Hatalı Bandrol Meselesi
Kitaplardaki Hatalı Bandrol Meselesi
Yakın zamanda bir yayıncının ve yazarın arasında yaşanan telif skandalı ve ortaya çıkan iddialar sonrası sosyal medyada bir trend başladı. Biz de buna cevap aradık.

Yakın zamanda bir yayıncının ve yazarın arasında yaşanan telif skandalı ve ortaya çıkan iddialar sonrası sosyal medyada bir trend başladı. Telif Hakları Genel Müdürlüğünün mobil uygulaması ile binlerce okur, kitaplara yapıştırılan bandrolleri taratarak elde ettikleri sonuçları paylaştı. Hatta #bandrolchallenge etiketiyle bir kampanya bile başlatıldı. Bandrol meselesini etraflıca bilmeyen diğer kullanıcılar da bu işi çılgınlığa dönüştürdü ve aşağı yukarı bütün yayıncılar sorgulanmadan ‘suçlanmaya’ başladı.

İlgili kurumların bandrol nedir, nasıl alınır, bu işin hatası olur mu gibi konuları ilgili kurumların açık açık yazmasını ve okuru bilgilendirmesini isterdik. Ne yazık ki olmadı. 

Kültür Bakanlığı yayıncılık sertifikasına sahip gerçek veya tüzel kişiler, bazı çocuk kitapları hariç bandrol kullanmak zorunda. Bunların temini ise YAYFED ile yapılıyor. Öncelikle çevrimiçi ortamda başvurunuzu dijital olarak tamamlıyorsunuz. Daha sonra basacağınız kitap adeti başına 0,022 TL ücretinizi yatırıp matbaa yazısı, sözleşme, dekontlar ve gerekli diğer evraklarla birlikte YAYFED'e gidiyorsunuz. Evraklarınız mavi dosyada güzelce istiflenmiş olmalı. Evrak listesine buradan ulaşabilirsiniz. 

Sıra numarası alıp evraklarınızı teslim ettikten sonra sizi çağırıyorlar. Hata, soru vb. yoksa beklemeye başlıyorsunuz. Daha sonra bandrollerinizi başvurunuza göre elden ya da kargo ile teslim alıyorsunuz. Bu bandroller sıralı, rulo hâlinde adetli teslim ediliyor. Bu aşamada yayıncı olarak yapacağınız ilk şey bandrolleri Telif Hakları Mobil Uygulaması ile taratıp kontrol etmek, zira insan hatası ile size hatalı bandrol verilmiş olabilir. Burada yayıncının suçu yoktur. Ancak kontrol etmek de etik olarak yayıncının sorumluluğundadır. 

Büyük yayıncılar aynı anda onlarca eser için on binlerce bandrol talebinde bulunabilir. Kontrol meselesi burada sıkışıyor, bu yüzden her tarattığınız ve farklı sonuç aldığınız bandrol yayıncının suçu olmayabilir. Hatalı bandrol teslim edilmiş olabilir, şahit olduğum vakalar var. Bandroller ilgili matbaaya teslim edilir, burada bandroller kitaplara yapıştırılır. Aynı matbaada onlarca yayıncının kitabı basılıyor. Bandroller burada da karışabilir, yine yayıncının etik sorumluluğu var evet fakat hatalı bir yapıştırmayı düzeltmek demek, ciddi bir maliyet. Matbaanın ve yayıncının işi ne, adam gibi işini yapsın demek doğru olabilir fakat bu tip hatalar bir hak yeme anlamına gelmiyor. Siz evrakla başvuru yaptığınızda zaten yazar / çeviri telifi ve sözleşmesine göre işlem yapıyorsunuz. Yani hatalı bandrol yapıştırılsa da evrak ortada.

A yayınevi, X'e %Y telif ödemek üzere 2000 bandrol başvurusu yaptı ve matbaaya teslim etti. Bandroller Z yayıncısıyla karıştı, X'i etkilemiyor. Ona zaten %Y telifini 2000 bandrol üzerinden ödeniyor, evraklar, sözleşme dosyada. Elde uygulamayla rastgele ava çıkmak doğru değil.

Peki telif hırsızlığı meselesi nasıl oluyor?

Şöyle: Telifsiz bir eser basılıyor, bunun için 10 bin bandrol alınıyor. Matbaa ile de anlaşılıyor, telifsiz eser yerine korsan olarak telif ödediğim çok satılan başka bir eser basılıyor. Buna da telifsiz bandrolleri yapıştırıyor. Bu kitapların barkodu ayrı bandrolü ayrı. Kapağı, barkodu, ISBN'i telifli esere ait. Hata yok. Bandrolü de kitapçı fark etmiyorsa satışa başlıyor. Bu noktada bilinen internet siteleri her zaman daha güvenilir, kontrolünü yapıyorlar. Ancak özellikle küçük yerlerde kimse kontrol etmez.

Böylece ne oluyor?

Yazara senin kitabının önceki baskısı bitmedi deniyor, 10 bin tane klasik eser sattı gibi gösteriliyor. Telif ödenmiyor ya da az ödeniyor. Yüksek hacimli, liste fiyatı da yüklü kitaplarda ciddi kâr edebiliyor yayıncı. Bunu neden yapar? Yapana sormak lazım. 

Peki bandrolü başka bir kitaba ait bütün kitaplar yayıncının suçu mu? 

Kesinlikle hayır. Korsan kitap basanlar da bandrol toplayıp rastgele yapıştırabilir. Matbaada karışmış olabilir, YAYFED'den hatalı bandrol gelmiş olabilir, uygulama hatalı bilgi gösteriyor olabilir. Bunun kontrolü ancak şöyle olur. Eğer korsan olmadığına eminseniz, X yayıncısının kitabında başka bir yayıncının bandrolü varsa, baskının basım tarihini kontrol edin. Göreceksiniz ki çoğu aynı ay ve yıl veya çok yakın dönemde aynı matbaada basılmıştır. Yani matbaada karışmış. Ancak aynı yayıncının telif ödediğini bildiğimiz bir kitabında aynı yayıncının telifsiz eserinin bandrolü varsa ve basım tarihleri farklıysa, işte burada ciddi anlamda şüphelenmekte haklısınız. Karışma ve hata ihtimali her zaman olmakla birlikte soru işareti büyük bir olaydır.

Kısa kısa: Elinizde bandrol uygulamasıyla detayları bilmeden yaptığınız yaftalamalar yayıncıları ve sektörü zor duruma sokuyor. Her farklı bandrol hak yeme, korsan demek değildir. Sistemde büyük bir sorun var ve çözülmesi gerekiyor. 

Etiketler
Sosyal Girişimci
İlgili Haberler