Savaşta her şey mübah mıdır?
Savaşta her şey mübah mıdır?
Vaziyet yazarı Afra Teren Gürlüler, Rusya'nın Ukrayna'yı işgalinde gündeme gelen "savaş suçu" tartışmalarını değerlendirdi.

John Lyly’nin dediği gibi “Aşkta ve savaşta her şey mübah mı?” Aşkın da savaşın da kuralı olmaz ama memleket bu haldeyken, dünyada savaş varken aşk tarafını değil de savaş tarafını ele alsak daha iyi olur sanırım. Uluslararası hukuk buna ne diyor, ortada savaş suçları var mı konularını sizler için derledim.

Rusya’nın Ukrayna’yı işgal girişimi ile birlikte savaş kuralları üzerine pek çok şey de gündem olmaya başladı. Günlerdir süren işgalde sivillerin öldüğü, yaralandığı, yerlerinden edildiği kesin ama bunlar ve Rusya’nın tartışılan tüm eylemleri ve yaşananlara bakarsak savaş suçu teşkil ediyor mu bunu anlamak için savaş kurallarına bakmak gerekiyor.

Birleşmiş Milletler, geçtiğimiz hafta yaptığı oylamada açık çoğunlukla Rusya’nın eylemlerini kınadı ve bu konudaki yüksek endişelerini dile getirdi. Rusya'nın eylemlerinin uluslararası savaş kuralları uyarınca teknik olarak “savaş suçu” olarak tanımlanması konusu artık açık bir sorudur. Bu sorunun çözümü için Uluslararası Adalet Divanı ve Uluslararası Ceza Mahkemesi de dahil olmak üzere uluslararası kurumların Vladimir Putin rejimini cezalandırma ve tecrit etmeleri mümkün nitekim daha önceli yazıda belirttiğim gibi Ukrayna Adalet Divanı önünde bir başvuruda da bulundu. Bu yolların ne kadar etkili olduğu konusu da uluslararası hukukçular arasında bir hayli tartışmalı.

Savaş Kuralları olarak da bilinen insancıl hukuk ya da diğer bir adı ile çatışma hukuku genel olarak Cenevre Sözleşmeleri, BM Sözleşmesi ve Lahey Sözleşmeleri dahil olmak üzere uluslararası anlaşmalar ve genel kabul görmüş normlar ile düzenleniyor. Bu kuralların gelmesindeki amaç zaten yıkıcı olan savaş fiillerinin vahşetini sınırlamak. Örneğin, 1864 tarihli ilk Cenevre Sözleşmesi uyrukları veya mensubiyetlerine bakılmaksızın tüm yaralı askerlerin tıbbi bakım alması gerektiğini düzenlemiştir. Bu ilk sözleşmeden itibaren savaş kuralları doğal olarak değişmiştir çünkü en basitinden teknolojik gelişmelerin 1864’ten beri göstermiş olduğu değişim savaşın şeklini de değiştirdi. Ancak hala aynı kalan bazı kurallar var. Bunların en temeli de “Sivillerin asla savaşta hedef olmaması ve savaş esirlerine yeterli özenle muamele edilmesi gerekliliğidir.”

Günümüzdeki  savaş kuralları da bu ilkeye riayet ederek, okulları, hastaneleri, evleri ve ibadethaneleri veya savaşçı olmayanların günlük hayatlarını sürdürmeye çalıştıkları yerleri içeren bir şemsiye terim olan “sivil nesnelerin” korunmasını şart koşar. Peki Rusya’nın hastane saldırısı bu kapsamda nasıl değerlendirilmeli? İnsan Hakları İzleme Örgütü'ne (HRW) göre bu konuda saldıranın yukarıda bahsedildiği şekilde sivil nesne olarak tanılanan mekânın askeri amaçlarla kullanıldığını göstermediği sürece, onu hedef almak savaş suçu olarak kabul ediliyor. Rusya saldırı sonrası bu kurala dayanarak kendini korumak için hastahanenin aslında Ukrayna askerlerince kullanıldığını öne sürse de saldırı sonrası ortaya çıkan görüntüler hastanede hamile kadın ve yeni doğan çocukların olduğunu gözler önüne serdi. Diğer pek çok eylemi gibi bu da Rusya’nın bir savaş suçu işlediğinin kanıtı oldu. Uluslararası hukukçulara göre Rusya’nın doğrudan sivilleri hedef aldığı tespit edildiği takdirde bu tam anlamıyla bir savaş suçu teşkil eder. Ancak askeri saldırılar sırasında ikincil hasar olarak sivilleri öldürüyorsa bunun nasıl değerlendirileceği konusu net değil. Yani savaşın kuralları da aşkın kuralları gibi burada henüz netleşmiş değil belli ki.

Bu bilgileri göz önüne aldığımızda Joe Biden’ın bir basın açıklamasına gitmenin tam zamanı. "Rusya sivilleri hedef aldı mı?" sorusuna "evet" yanıtı veren Biden, "Rusya savaş suçu işliyor mu?" sorusuna ise "buna ilişkin cevap vermek için erken" dedi. Bu ne perhiz bu ne lahana turşusu dedirten birbiri ile çelişen bir açıklama. Doğrudan sivilleri öldürüp öldürmediğine belirsiz deseydi kendi içinde bir tutarlığı olabilirdi. Ama tutarsız iki açıklama olduğunu söylemek mümkün.

Eğer Rusya savaş suçu işliyorsa ve bu kuralları gerçekten çiğniyorsa neler olabileceğini, kimlerin mahkemelere gidebileceğini de bir sonraki yazıda anlatacağım.

Etiketler
İlgili Haberler